Als de arbeidsmigranten zouden gaan staken… (Deel 2)

‘Jaarlijks telt men in Nederland onder arbeidsmigranten 2000 slachtoffers van arbeidsuitbuiting. Slechts een klein aantal zaken komt voor de rechter, maar die leiden nauwelijks tot veroordelingen.’ Aan het woord is Ruben Timmerman, criminoloog en onderzoeker aan de Erasmus Universiteit. Hij sprak op 12 november op het seminar ‘Topsprekers in Veiligheid 2025’ van het Haags Congresbureau.

Dit is deel 2 van dit artikel. Het eerste deel van dit artikel over de lezing en het onderzoek van Ruben Timmerman gemist? Klik dan hier voor het eerste deel van Als de arbeidsmigranten zouden gaan staken…

Door Herman Keppy

Stress
Wat Timmerman aan den lijve bovendien als zeer stressvol ervoer in alle drie sectoren waarin hij werkzaam was, was de dagelijks onzekerheid over wanneer je werd opgehaald met het (witte) busje en hoe laat je ’s avonds weer thuiskwam. Geregeld kwam het voor dat hij om vijf uur ’s ochtends was opgestaan, maar dat het busje toch pas om 8 uur voor de deur stond. Als je dan om 8 uur ’s avonds pas thuis wordt afgezet, is de werkdag wel erg lang, en die extra uren van wachten en reizen worden niet uitbetaald.

Trouwens de kosten voor het transport worden van het loon afgetrokken, die voor de huisvesting ook. Regelmatig is de huisvesting van arbeidsmigranten in het nieuws. Dan is er weer een kleine woning ontdekt waarin er vijftien op elkaar wonen, wat bovendien voor overlast bij de buren zorgt. Of er is ophef in een buurt over de komst van weer een ‘Polenhotel’. Dat zijn dan excessen die boven komen drijven, maar Timmerman weet dat het over het algemeen slecht gesteld is met de huisvesting van arbeidsmigranten, zeker met de woningen die door de uitzendbureaus aan arbeidsmigranten worden aangeboden. Vaak zijn die van lage kwaliteit, overvol, zonder privacy, slecht onderhouden, en afgelegen – ver van winkels en andere voorzieningen. Particuliere huisvesting is uiteraard voor de arbeidsmigranten onbetaalbaar.

Politieke partijen, bleek bij de verkiezingen, zijn op de hoogte dat er misstanden heersen bij het tewerkstellen en huisvesten van arbeidsmigranten, niet in de laatste plaats als gevolg van het toenemend aantal daklozen onder hen dat voor overlast zorgt in de grote steden. Helaas is er nog weinig beweging qua wetgeving. Maar we hebben toch ook nog de Arbeidsinspectie? Ja, maar die heeft de handdoek al in de ring gegooid. Timmerman haalde een recente kop uit de Volkskrant aan: ‘Arbeidsinspectie slaat alarm: ‘Nederland kan meer arbeidsmigranten niet aan.’

Niet mijn zaak
Naast een jaar leven als arbeidsmigrant sprak Ruben Timmerman voor zijn onderzoek met collega’s, supervisors, managers en de agenten van de speciale uitzendbureaus. Die uitzendbureaus, er zijn er zo’n 14.000, zijn verantwoordelijk zijn voor het aan het werk zetten van ongeveer de helft van alle arbeidsmigranten.
Het zijn grote bedrijven die een beroep doen op de uitzendbureaus om goedkope arbeidskrachten te leveren. De opdrachtgevers weten vaak niet van of kommeren zich niet over de omstandigheden waaronder die aan het werk zijn gezet. Timmerman kreeg menig maal te horen: ‘Dat is mijn zaak niet, dat is de zaak van het uitzendbureau.’ Hij stelt daarom: ‘Uitzendbureaus stellen grote bedrijven in staat om een positie van strategische onwetendheid te behouden.’

De Nederlandse burger is zich niet bewust van de slechte omstandigheden waaronder de mensen werken en wonen die ervoor zorgen dat er voortgang is in de bouw, dat er supermarkten worden bevoorraad, en die ervoor zorgen dat het bestelde pakje morgen bezorgd wordt. Ze staan er niet bij stil dat om de speciale actie van de supermarkt of vanwege de drukte van de feestdagen overuren worden gemaakt die vaak onbetaald blijven. ‘Als de arbeidsmigranten zich zouden organiseren en zouden gaan staken om betere arbeidsomstandigheden af te dwingen,’ bedacht Timmerman zich in de vragenronde na zijn voordracht in Den Haag, ‘Dan zou de bouw stilstaan, zouden de schappen in de supermarkt leeg zijn en de bestellingen van de internetwinkels niet meer worden geleverd.’

Een staking is echter niet waarschijnlijk, wel realistisch is de hoop op een handelseditie van het vuistdikke proefschrift Door onzichtbare handen. Migratie, uitbuiting en ongelijkheid op de arbeidsmarkt. Opdat meer mensen, ook beleidsmakers inzicht krijgen in de op grote schaal heersende en vooral ook getolereerde misstanden. Ruben Timmerman voert er gesprekken over met een uitgever.

Het eerste deel van dit artikel over Ruben Timmerman gemist? Klik dan hier voor het eerste deel van Als de arbeidsmigranten zouden gaan staken…

Ook leren over veiligheid en leefbaarheid in uw gemeente? Kom dan naar het 3e en laatste  seminar in de reeks HCB Seminar Topsprekers in Veiligheid 2025, dat plaatsvindt op 26 november. In deze middagsessie komen aan bod: Protest en polarisatie en Cybercrime en opsporing. Kijk voor meer informatie en inschrijving op haagscongresbureau.nl. Met Renushka Madarie (onderzoeker aan de Vrije Universiteit, Amsterdam) en Hans Moors (partner van EMMA).