Als de arbeidsmigranten zouden gaan staken… (Deel 1)

‘Jaarlijks telt men in Nederland onder arbeidsmigranten 2000 slachtoffers van arbeidsuitbuiting. Slechts een klein aantal zaken komt voor de rechter, maar die leiden nauwelijks tot veroordelingen.’ Aan het woord is Ruben Timmerman, criminoloog en onderzoeker aan de Erasmus Universiteit. Hij sprak op 12 november op het seminar ‘Topsprekers in Veiligheid 2025’ van het Haags Congresbureau.

Door Herman Keppy

Bovenstaand feit is beschamend voor een ‘beschaafd’ land, maar wanneer je het hebt over arbeidsmigranten, is er volgens Timmerman veel meer aan de hand. Naar schatting één miljoen migranten – vaak uit Oost-Europa, 60 procent uit Polen – doet in Nederland het werk waarvoor geen scholing nodig is. Het wordt laag beloond, 70 tot 80 procent van de werknemers verdient 15 euro per uur of minder. Werk dat daarom door geen Nederlander wordt geambieerd.

Hoewel het loon laag is, verdienen de migranten hier meer dan in het land van herkomst, ze komen dan ook uit vrije wil. Iedereen blij, zou je denken, maar zo zegt Timmerman: ‘Ze komen terecht in een verrot systeem.’ Er is bijvoorbeeld vaak sprake van onderbetaling, discriminatie, de migranten worden in de meeste gevallen slecht gehuisvest, krijgen te maken met onveilige werkomstandigheden en leven onder constante stress als gevolg van een structurele onzekerheid over het behoud van werk.

Undercover
Timmerman weet waarover hij spreekt, want voor zijn onderzoek dat leidde tot het proefschrift Door onzichtbare handen. Migratie, uitbuiting en ongelijkheid op de arbeidsmarkt dook hij zelf een jaar lang min of meer undercover in de wereld van de arbeidsmigrant. In dat jaar werkte hij full time in de drie voornaamste sectoren waarin migranten actief zijn: de bouw, de agrovoedingssector en de logistiek.

Hij ondervond dat er nooit gevraagd werd om antecedenten of werkervaring, kreeg zelfs een keer te horen: ‘Klopt je hart, dan ben je aangenomen.’ Voor een bouwproject werd hij op die wijze met een ander ingezet om bouwstempels te verwijderen. Dat zijn die metalen palen die tijdelijk dienen om vloeren, plafonds of betonconstructies te steunen. ‘Hebben jullie dit wel eens eerder gedaan?’ vroeg de opzichter nog, maar toen ze beiden ontkennend reageerden werden ze toch aan het werk gezet. Het was zwaar werk, ook al omdat de palen een aantal verdiepingen naar beneden moesten worden gebracht, terwijl de trappen in het gebouw nog niet waren aangelegd. Het ging mis, zijn collega kreeg zo’n paal op zijn hand, kneusde die, maar verbeet zijn pijn. Hij werkte door met één hand, bang om zijn loon mis te lopen. Van sociale zekerheid is in de wereld van de arbeidsmigrant geen sprake. Timmerman kreeg nooit een arbeidscontract onder ogen, ook loonstrookjes werden nauwelijks verstrekt.

Hoge werkdruk
Het werk in de bouw was zwaar, maar Timmerman was het enigszins gewend. Hij groeide op in Canada – zijn ouders emigreerden toen hij drie jaar oud was – en werkte daar, terwijl hij nog op school zat, in de bouw om geld bij te verdienen. Zwaarder vond hij het werk dat hij uitvoerde in distributiecentra. Dat zijn die grote bedrijfshallen die her en der in Nederland staan, waar producten verzendklaar worden gemaakt voor bijvoorbeeld de supermarkt en voor particulieren die iets hebben besteld bij een internetwinkel. De werkdruk is hoog, want de norm waaraan een werknemer moet voldoen is 1200 colli per dag. De producten worden met een heftruck uit de stellages gehaald en naar de plek gebracht waar zij verder zullen worden getransporteerd, 1200 pakjes of producten per dag, per werknemer. Dat leidt tot stress, tot niet betaalde overuren en pesterijen tussen de diverse bevolkingsgroepen, die vaak in teams met louter landgenoten werken.

Lees volgende week verder over de ervaringen van Ruben Timmerman in het tweede deel van Als de arbeidsmigranten zouden gaan staken…

Ook leren over veiligheid en leefbaarheid in uw gemeente? Kom dan naar het 3e en laatste  seminar in de reeks HCB Seminar Topsprekers in Veiligheid 2025, dat plaatsvindt op 26 november. In deze middagsessie komen aan bod: Protest en polarisatie en Cybercrime en opsporing. Kijk voor meer informatie en inschrijving op haagscongresbureau.nl. Met Renushka Madarie (onderzoeker aan de Vrije Universiteit, Amsterdam) en Hans Moors (partner van EMMA).