Ybo Buruma: ‘Er is overkill aan recht ontstaan’

‘Er zit een kern van waarheid in de kritiek van populistische politici. Er is werk aan de winkel voor mensen die aan de rechtsstaat uitvoering geven.’ In gesprek met voormalig raadsheer van de Hoge Raad en emeritus hoogleraar Ybo Buruma.

‘In de kritiek van populistische politici op de rechtsstaat zit een kern van waarheid.’ De vraag aan Ybo Buruma was of de rechtsstaat het voor een deel aan zichzelf te wijten heeft dat die momenteel onder druk staat.

‘Vanaf de jaren zeventig is de rechtsstaat steeds voller geworden. Eerst was er de, in mijn ogen, zeer terechte versterking van de rechten van groepen mensen. Denk aan verdachten, consumenten, patiënten, soldaten, gedetineerden. Mensen die waren overgeleverd aan de grillen van degenen die hun meerderen waren. Daar kwam vanaf eind jaren negentig iets bovenop: het verlangen om iedere vorm van slachtofferschap te voorkomen. Dat werd vertaald naar regels en wetten waarmee om voortdurende verantwoording werd gevraagd. Dat heeft tot een overkill aan recht geleid.’

‘Er zijn allerlei wetten en regels ontstaan die een gevoel van overmatige beperking opleveren’

Buruma heeft in dezen recht van spreken. Niet alleen was hij tot voor kort raadsheer in de Hoge Raad, het belangrijkste rechtsorgaan in Nederland, en is hij emeritus hoogleraar Strafrecht. Recent publiceerde hij ook De onvoltooide rechtsstaat, een rijk en indrukwekkend boek waarin hij de ontwikkeling van twee eeuwen rechtsstaat in Nederland schetst. Twee eeuwen, want daarvoor kun je niet spreken van het bestaan van een rechtsstaat. Het boek is een verhelderende spiegel voor de actuele zorgen over kwaliteit en voortbestaan van die rechtsstaat.

‘Je mag tegenwoordig ook niks meer’ ‒ mensen die dat zeggen, hebben een punt?

‘Laat ik twee alledaagse voorbeelden noemen. Als je op de fiets telefoneert, kun je een boete krijgen van 149 euro. Ik snap dat het niet mag als je in de auto zit omdat je dan een gevaar bent voor medeweggebruikers. Maar op de fiets? ‘Ja, dat is voor uw eigen veiligheid.’ Ja zeg, mag ik dat zelf bepalen, denkt de burger dan. Of vuurwerk. Mensen die heel nare ervaringen hebben met vuurwerk, vinden het geweldig dat het niet meer mag. Maar het is ook niet moeilijk om mensen te vinden die denken: waarom mag dit nou ook niet meer? Zo zijn er op het gebied van milieu, gezondheid, kwaliteit, veiligheid allerlei wetten en regels ontstaan die ieder op zich verdedigbaar zijn maar bij elkaar genomen een gevoel van overmatige beperking opleveren. Voor burgers, maar ook voor professionals.’

Lees verder via socialevraagstukken.nl