Is daar iemand? In zijn meest recente essay laat Gert Biesta, ons helder zien dat de ingeslagen weg in het onderwijs ons niet brengt wat nodig is voor een gezonde, democratische en volwassen samenleving, schrijft Bart Schipmölder. Voor Bart maakt Biesta voelbaar waar het echt om draait: de vraag of je leert – jong en oud – om zelf ‘iemand’ te zijn. ‘Niet meegaan met wat van buiten komt, maar verantwoordelijkheid nemen voor het eigen handelen.’ Lees hier zijn reflectie.
Biesta signaleert in Is er iemand? – overigens op uitnodiging van Iliass El Hadioui van De Transformatieve School tot stand gekomen – dat de pedagogische opdracht van onderwijs op de achtergrond is geraakt. Het debat wordt gedomineerd door prestaties, meetbaarheid en basisvaardigheden, terwijl vragen over volwassen worden, verantwoordelijkheid en mens-zijn nauwelijks nog taal krijgen.
De essentie van zijn betoog?
Het ideaal van gelijke kansen lijkt rechtvaardig, maar blijkt in de praktijk een belofte die we niet volledig kunnen waarmaken. Want…
– Kansen worden voorwaardelijk gemaakt (gekoppeld aan talent of potentie).
– Ze worden vooral begrepen als kansen op schoolsucces (prestaties, diploma’s).
– Onderwijs functioneert als selectiemechanisme in een ongelijk verdeelde samenleving.
Hierdoor blijft het denken over gelijke kansen deels aristocratisch. Verschillen worden uiteindelijk toch verklaard door aanleg of inzet. En het ‘succes’ waar iedereen gelijke kans op moet hebben, is niet onbeperkt beschikbaar (denk aan schaarse posities).
De waarde van succes hangt namelijk juist af van onderscheid ten opzichte van anderen. Daardoor wordt ‘gelijke kansen’ een paradoxale, of zelfs valse belofte: het kan alleen bestaan zolang niet iedereen succesvol is. Daarmee blijft het systeem, ondanks goede bedoelingen, bestaande ongelijkheid reproduceren.
Gelijkheid van existentie
Biesta pleit voor een andere manier van kijken naar gelijkheid: niet als ‘gelijkheid van prestatie’, maar als gelijkheid van existentie. Ieder mens is gelijkelijk geroepen om mens te zijn, om zich te verhouden tot de wereld, tot anderen en tot zichzelf.
Onderwijs moet volgens Biesta:
– de vraag ‘Is daar iemand?’ levend houden
– leerlingen aanspreken op hun verantwoordelijkheid
– ruimte bieden voor twijfel, weerstand en zelfverhouding
Lees verder via nivoz.nl
Op 4 november is de nieuwe editie van de jaarlijkse Nationale Directeurendag Kinderopvang & Basisonderwijs, NDKB 2026, deze keer over het samen werken aan kwaliteit en maatschappelijk rendement. Georganiseerd door het Haags Congres Bureau en met bijdragen door onder meer Dorien Vader (Blosse), prof. dr. Jochen Devlieghere (Universiteit Gent), prof. dr. Paul Leseman (Universiteit Utrecht), Karen Strengers (BMK) en Kelly Libregts (uw dagvoorzitter). Meer info en de inschrijfmogelijkheid vindt u op de website van het Haags Congres Bureau.