‘Samen’ als toverwoord voor toezicht

Blog door Paul van Dijk, zelfstandig adviseur en onderzoeker. Meer leren van Paul van Dijk over wat de impact is van de toenemende samenwerking op het gezag en de effectiviteit van nationale toezichthouders? Kom dan naar de 9de editie van het jaarlijkse HCB Seminar ‘Toezicht in Transitie‘, dat plaatsvindt op 8 april in Luden, Den Haag. Verder met Kees van Nieuwamerongen (Nederlandse Autoriteit Uitleenmarkt), Robert van Rheenen (Omgevingsdienst De Vallei), Prof. dr. Esther Versluis (Universiteit Maastricht), Amma Asante (CvdM) en Huub Janssen (RDI).

“Het kabinet van samenwerking”, dat is wat minister-president Jetten voor ogen heeft. In de regeringsverklaring noemde hij dat de “beste manier om resultaten te boeken die goed zijn voor heel Nederland”. En dus rijst de vraag: voelen toezichthouders zich al aangesproken?

In een brief aan – toen nog – formateur Jetten wierpen de rijksinspecties zich, met de publieke dienstbverleners, op als “partners in de uitvoering van uw plannen”. In de regeringsverklaring kwamen toezichthouders niet voor, maar daar stond wel het credo “minder regels, minder procedures en minder obstakels voor bedrijven en burgers. Dat is precies hoe we het de komende jaren willen doen, en ook hier is ‘samen’ het toverwoord.”

Uit het coalitieakkoord blijkt dat de komende jaren ook van toezichthouders iets wordt verwacht. Ze moeten bijdragen aan een jaarlijkse vereenvoudigingswet. En het kabinet gaat met hen afspraken maken om regels niet strenger te interpreteren dan nodig is en om administratieve lasten te beperken.

Wordt “samen” dus ook het magische woord voor het toezicht?

Overlast
Toen “samenwerkend” in 2005 werd uitgeroepen tot principe van goed toezicht, dacht het toenmalige kabinet vooral aan samenwerking tussen toezichthouders. Die moest voorkomen dat bedrijven te veel “overlast” zouden ondervinden van het toezicht.

Beleid
Ook een volgend kabinet riep in 2014 op tot meer samenwerking, nu tussen toezichthouders en beleid. Het toezicht moest vroegtijdig betrokken worden bij beleidsprocessen, wetgevingstrajecten en politieke ontwikkelingen. Van toezichthouders werd verwacht dat zij hun kennis van de praktijk inzetten voor advisering ten behoeve van beleid en wetgeving.

“De nadruk op de verschillen tussen beleid en toezicht en verwarring over de vraag of de onafhankelijkheid van het toezicht zich wel verstaat met samenwerking met het beleid, blijkt de onderlinge samenwerking in de weg te staan. Ten onrechte. Beleid en toezicht hebben onderscheiden rollen; tegelijk hebben zij elkaar nodig en zijn zij dus van elkaar afhankelijk.”

Uitvoerders
Samenwerking is ook een ambitie van de rijksinspecties. In de jongste meerjarenstrategie richt de Inspectieraad zich op samenwerking met andere toezichthouders, beleidsmakers en ook uitvoeringsorganisaties. De Inspectieraad streeft ook naar een “maatschappelijke oriëntatie” en “maatschappelijke responsiviteit”.

Onder toezicht
En dan is er nog de samenwerking tussen toezichthouders en degenen waarop zij toezicht houden. De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid pleitte in 2013 voor “een meer horizontale omgang met burgers, bedrijven en instellingen”:

“Overheidstoezicht kan niet zonder een eenzijdig dwingend handhavingsinstrumentarium, maar moet in een horizontale samenleving bovenal inzetten op constructieve interactie met onder toezicht staande burgers, bedrijven en instellingen.”

De WRR waarschuwde wel dat een toezichthouder zich in zijn oordeelsvorming niet moet laten beïnvloeden door “veldbelangen”, maar ook dat onafhankelijkheid geen excuus is voor splendid isolation.

Tovenaar
Het kabinet wil “aan de slag” om grote vraagstukken aan te pakken, in samenwerking met maatschappelijke organisaties. Taskforces moeten schuttingen tussen departementen trotseren. Willen toezichthouders “de macht” bijstaan of tegenmacht bieden? Als ‘samen’ het toverwoord is, wordt ook de toezichthouder dan een tovenaar?

Meer leren van Paul van Dijk over wat de impact is van de toenemende samenwerking op het gezag en de effectiviteit van nationale toezichthouders? Kom dan naar de 9de editie van het jaarlijkse HCB Seminar ‘Toezicht in Transitie‘, dat plaatsvindt op 8 april in Luden, Den Haag. Waarin thema’s zoals het internationale, Europese en nationale speelveld, vormen van samenwerking en welke kansen en risico’s biedt samenwerking? Met Kees van Nieuwamerongen (Nederlandse Autoriteit Uitleenmarkt), Robert van Rheenen (Omgevingsdienst De Vallei), Prof. dr. Esther Versluis (Universiteit Maastricht), Amma Asante (CvdM) en Huub Janssen (RDI).