Hoe herken je radicalisering?

Uitspraken van politici of mensen op internet worden snel radicaal genoemd als ze afwijken van wat de meeste mensen vinden. Toch is radicalisering meer dan alleen een afwijkende mening hebben. Ontdek hier wat het precies is, waarom mensen radicaliseren en hoe je het herkent.

Redacteur: Roos van Putten

Wat is radicalisering?
Radicalisering is een proces waarbij je steeds sterker gaat geloven in ideeën die botsen met de normen en waarden die in Nederland gelden. Hierbij kan je denken aan ingaan tegen de democratie of uitsluiting van bepaalde groepen goedpraten. Die ideeën kunnen gaan over politiek, religie of andere overtuigingen. Bekende voorbeelden van geradicaliseerde groepen zijn neonazi’s, extreemrechtse of extreemlinkse bewegingen, radicale complotdenkers, bepaalde sektes, islamitisch-fundamentalistische stromingen, anarchisten of soevereinen, zoals in de video.

Een mening die heel anders is dan de norm of de meerderheid, noemen we vaak radicaal. Dat is op zich geen probleem, want in Nederland mag je denken wat je wilt. Maar bij radicalisering kan je zó in je eigen ideeën gaan geloven dat ze je hele leven gaan bepalen en je niet meer openstaat voor andere meningen.

Ook verandert je gedrag op basis van je overtuigingen. Dat kan je merken aan wat je zegt, zoals geweld goedpraten of complottheorieën verspreiden. Maar ook aan wat je doet, zoals jezelf terugtrekken uit de samenleving door contacten te verbreken. Soms gaat het nog verder en doe je iets strafbaars, zoals bedreigingen, vernielingen of het gebruiken van geweld. Bij strafbare zaken ben je niet alleen geradicaliseerd, maar spreken we van extremisme.

Extremisme en activisme
Extremisme betekent dat je bewust strafbare dingen doet vanwege je overtuiging. Deze daden zijn gericht tegen de democratische rechtstaat, met als doel de samenleving te ontregelen om je punt over te brengen. Dit kan bijvoorbeeld door middel van intimidatie. In extreme gevallen kan een extremist een terrorist worden, die geweld gebruikt om angst te zaaien, zoals bij een aanslag.

Bij activisme kan in sommige gevallen ook de wet worden overtreden vanuit radicale ideeën. Zoals het blokkeren van een snelweg of demonstreren op een plek waar dat niet mag. Toch staat activisme los van extremisme en terrorisme. Het belangrijkste verschil is dat hierbij geen geweld wordt gebruikt en het doel niet is om onze democratie of samenleving aan te vallen. De meeste vormen van activisme vallen wel binnen de wet.

Als radicalisering alleen blijft bij anders denken of kritiek hebben, is het niet altijd zorgwekkend. Radicale opvattingen kunnen namelijk ook weer veranderen en kunnen inhoudelijk ook erg van elkaar verschillen. Daarom wordt er onderscheid gemaakt tussen zorgwekkende radicalisering en algemene radicalisering. Bij algemene radicalisering kan je bijvoorbeeld denken aan iemand die ervan is overtuigd dat iedereen veganist moet worden, wat in principe niet gevaarlijk is. Veel mensen met radicale ideeën zullen daarbij nooit overgaan op strafbare feiten.

Toch zijn er risico’s verbonden aan radicalisering. Zo kan je steeds meer gaan zwart-witdenken, je isoleren en geweld bijvoorbeeld wel goedpraten of verheerlijken. En de grens met extremisme is niet altijd duidelijk.

Lees verder en bekijk de video’s (oa met Elanie Rodermond) op npokennis.nl

Meer weten (van oa Elanie Rodermond) over hoe u met uw partners in veiligheid samenwerkt aan regie in de aanpak van polarisatie, radicalisering en extremisme? Kom dan naar een geheel nieuwe editie van ons jaarlijkse HCB Seminar De Veilige Gemeente dat plaatsvindt op 13 mei bij Milú, Den Haag. We bespreken onder begeleiding van topsprekers thema’s zoals online radicalisering, de transitie van radicalisering naar extremisme en de rol van preventie. Met prof. dr. Marloes van Noorloos (Universiteit Leiden), prof. dr. Hans Boutellier (Vrije Universiteit Amsterdam), Elanie Rodermond (Vrije Universiteit Amsterdam), Liesbeth van der Heide (Inspectie Justitie en Veiligheid), Hans Moors (EMMA) en Eric Bervoets (Bureau Bervoets).