Transparantie helpt tegen desinformatie, maar lost wantrouwen niet volledig op

Desinformatie verspreidt zich sneller dan ooit. Sociale media versterken geruchten, halve waarheden en complottheorieën. Tegelijkertijd groeit het wantrouwen richting overheid, journalistiek en instituties. Volgens onderzoeker Peter Burger van de Universiteit Leiden en adviseur Marije Arentze van TwynstraGudde speelt transparantie daarom een steeds grotere rol. Kan openheid helpen om vertrouwen te herstellen?

Die vraag staat centraal in de podcast De Kunst van Transparantie aflevering 4. In gesprek met Burger en Arentze ontstaat een scherp beeld van de uitdagingen voor overheid, journalistiek en sociale media.

Desinformatie groeit snel online
Arentze adviseert overheden over weerbaarheid tegen desinformatie. Volgens haar ontstaat ruimte voor complottheorieën wanneer overheden te weinig communiceren.
‘Een informatievacuüm heeft een aanzuigende werking op complottheorieën. Daarom moeten overheden actiever en duidelijker communiceren’, zegt zij.

Volgens Arentze gaat desinformatie verder dan nepnieuws. Het gaat ook om misleidende informatie die bewust schade wil veroorzaken. Emoties en polarisatie spelen daarbij een grote rol.

Burger benadrukt dat gewone gebruikers vaak bijdragen aan de verspreiding van onjuiste informatie. Zij delen berichten meestal zonder kwade bedoelingen. Daardoor verspreidt misinformatie zich razendsnel.

Factchecks bereiken niet iedereen
Burger werkt al jaren aan factchecks en onderwijs over nepnieuws. Toch verwacht hij niet dat factchecks iedereen overtuigen.

‘Mensen die sterk in complotten geloven, bereik je vaak niet meer’, zegt hij. Factchecks helpen volgens hem vooral mensen die twijfelen en zelf betrouwbare informatie zoeken. Hij vervolgt: ‘Toegang tot controleerbare overheidsinformatie blijft belangrijk.’ Volgens de gasten maken trage Woo-processen het werk van journalisten regelmatig moeilijker.

Arentze wijst erop dat openbaarheid meer vraagt dan alleen documenten publiceren. Ook uitleg en context zijn nodig. Zonder duiding kunnen losse documenten juist leiden tot verwarring en speculatie.

Lees verde en luister naar de podact via publiekdenken.nl