Column Waardevol samenleven

De volkswoede kan worden aangewakkerd, maar dat is mogelijk omdat er ook een voedingsbodem voor is. De afkeer ten aanzien van de elite is niet helemaal ongegrond. Een hoog opgeleide en kapitaalkrachtige minderheid bepaalt steeds meer de spelregels en deze elite heeft baat bij een economie zonder grenzen, waarin het menselijk kapitaal een speelbal is van zogenaamde economische wetten. Het rechtvaardigt een 100 urige werkweek, kinderarbeid, verlaging van uitkeringen voor de grote groep minder bevoorrechten enerzijds en het uitkeren van extreme bonussen en salarissen aan een kleine elite anderzijds.Het vreemde is nu dat de onderbuikgevoelens zich eerder richten tegen de intellectuele kritische professoren of journalisten dan tegen de zichzelf verrijkende miljardairs of volksmennende populisten. De media willen gemakkelijke boodschappen doorgeven, zeker op de tijden dat de meeste kijkers en luisteraars worden bereikt. Want de media worden afgerekend op het aantal mensen dat ze bereiken en de populariteit van hun programma’s.Arjo Klamer, hoogleraar en wethouder in Hilversum betoogt dat in de laatste decennia technocratie en markteconomie overheersend zijn geworden bij het nemen van overheids besluiten. Was er voorheen nog een behoorlijke invloed van onafhankelijke wetenschappers, de laatste jaren hebben hun analyses nog slechts de waarde van een mening, die in besluitvormingsprocessen wordt meegenomen. Veel belangrijker is de marktsturing geworden, met benchmarking, accountantsverklaringen, doelmatigheid en efficiency, aanbestedingsprocedures prijs-resultaatverhoudingen. Maar de veronderstelde voordelen van de vrije markt leidt tot extra bureaucratie en tot groeiend wantrouwen van de burgers. Om uit deze impasse te geraken moeten we volgens Klamer aansluiting zoeken bij de thuissfeer, de huiselijke waarden die ons het gevoel van “erbij horen” geven. Een vernieuwde waardevolle basis van maatschappelijke en culturele activiteiten.Zaken zoals onderzoeken om maar te onderzoeken of te publiceren, het op de markt brengen van onzinnige producten of het moeten maken van pseudo-keuzes roepen weerstand op, en Met een doorgeschoten marktwerking die ook door de overheid breed wordt uitgedragen scheppen we geen betrokken burgers, maar stimuleren we juist dat mensen geen verantwoordelijkheid meer nemen en in een claimende klant houding aannemen. Onderwijs, zorg, welzijn, nabuurschap zijn geen marktproducten. Het gaat om functies die vragen naar maatschappelijke betrokkenheid. Het economisch uitgangspunt kan niet worden gehanteerd om zaken als mantelzorg, nabuurschap, zorg voor natuur of schone omgeving af te dwingen.

Waar kunnen we vanuit de politiek tot wezenlijke activiteiten stimuleren? Mijns inziens bieden de decentralisaties nieuwe kansen. De voorbeelden waar we menselijke betrokkenheid weten te realiseren vinden hun oorsprong in wederzijdse betrokkenheid; een maatjesproject waar mensen met een beperking activiteiten in en voor de buurt verrichten, de voetbalvereniging die trots is op haar g-team, de buurtvereniging die wegen en voorzieningen voor iedereen toegankelijk maakt, de school die passend onderwijs zo vertaalt dat de leerlingen elkaar verder helpen, een coöperatie van boeren en burgers die gezonde voeding propageert en gezonde producten verkoopt, de lokale ondernemer die lokaal mensen werft voor participatiebanen. Er zijn genoeg voorbeelden waar lokale initiatieven tot succes leiden, juist vanuit de menselijke waarden. Wetenschappers en hbo-ers kunnen hieraan bijdragen door die experimenten te ondersteunen die maatschappelijke en culturele waarden tot ontplooiing brengen. Als dit handelen ons nieuw maatschappelijk fundament wordt, dan hoeven we niet bang te zijn voor populisten, mannetjesmakers, godsdienstfanaten, want de participerende, waardevolle samenleving is het echte antwoord op extremistische tendensen.

Raf Daenen  PvdA Wethouder – Maatschappelijk ontwikkeling