04:22
02 april 2020

Bestuursgericht toezicht op de semipublieke praktijk: Deel 1

Bestuursgericht toezicht op de semipublieke praktijk: Deel 1

In 3 delen leert u meer over bestuursgericht toezicht.
Volgende week deel 2.

Door Meike Bokhorst

Wat is bestuursgericht toezicht?

Bij het bestuursgerichte toezicht gaat de externe toezichthouder met bestuurders het gesprek aan over hun bestuurlijk vermogen, handelen, governance of kwaliteitszorg. Mede op basis daarvan kan de toezichthouder beoordelen welke toezichtintensiteit en interventies nodig zijn. Bestuursgericht toezicht werkt indirect, omdat het naar de bestuurlijke randvoorwaarden kijkt voor kwaliteit en continuïteit van dienstverlening. Het bestuursgerichte toezicht is een semipublieke toezichtvorm aangezien semipublieke instellingen in Nederland een grote mate van autonomie hebben om hun instellingen te besturen. Die autonomie vergt publieke verantwoording om te voorkomen dat de instellingen het publiek vertrouwen beschamen of publieke middelen verspillen.

De trend richting bestuursgericht toezicht past bij een ontwikkeling waarbij de rol van de overheid verschuift richting metagovernance: sturing op de netwerken en bestuurders die direct bestuurlijke verantwoordelijkheid dragen voor publieke diensten (Kooiman & Jentoft 2009). De rol van de inspectie als meta-governor past bij de ontwikkeling in veel publieke sectoren, waarbij de uitvoerende organisaties meer autonomie en keuzeruimte hebben gekregen. Om dan toch te kunnen instaan voor kwaliteit van dienstverlening is zorg voor ‘bestuurlijk of professioneel vermogen’ (Noordegraaf, Van Loon, Heerema, & Weggemans 2015) en ‘besturing van autonomie’ (Hooge 2013) van belang. Bestuursgericht toezicht is een toezichtvorm die de semipublieke toezichthouders ontwikkelen naast of in aanvulling op andere toezichtvormen.

Vormen van semipubliek toezicht:

  Omgevings-gericht toezicht (waarden) Bestuursgericht toezicht (processen) Risicogericht toezicht (uitvoering) Stelseltoezicht   (uitkomsten)
Woning-corporaties Verzelfstandiging > Transparantie & Verantwoording Fit en propertest Governance-inspectie Financiën en bedrijfsvoering Themaonderzoek Staat van de volkshuisvesting
Zorg-instellingen Zelfregulering & Markttoezicht > Transparantie Toezicht op goed bestuur Veiligheid en kwaliteit Themaonderzoek
Onderwijs- instellingen Autonomie > Verantwoording & Responsiviteit   Schoolplan & Zelfevaluatie   Onderwijskwaliteit, financiën en bestuurlijk handelen Staat van het Onderwijs

Het bestuursgericht toezicht kan zich op verschillende aspecten richten (Bokhorst et al. 2018):

  • toezicht op bestuurlijk vermogen: openheid en diversiteit van het wervings- en selectiebeleid, fit and proper-test, integriteitseisen, bestuurlijke aansprakelijkheid, ontslagbevoegdheden;
  • toezicht op bestuurlijk handelen: monitoring van de samenstelling van en de groepsdynamiek in de boardroom, meldplicht van de raad van toezicht bij risicovol gedrag en vermeende misstanden;
  • toezicht op ‘goed bestuur’/governance: besturing van de organisatie, financiële continuïteit, werking van checks and balances, stakeholdermanagement;
  • toezicht op bestuurlijke kwaliteitszorg: (zelf)evaluaties, visitaties, instellingsaudits.

Aspecten van bestuursgericht toezicht per toezichthouder:

Toezicht op:   Toezicht door: bestuurlijk vermogen bestuurlijk handelen besturing en governance bestuurlijke kwaliteitszorg
Autoriteit Woningcorporaties Fit en propertest Onderzoek cultuur en gedrag Governance-inspectie, relatie intern en extern toezicht Themaonderzoek
IGJ Geen bevoegdheden Geen bevoegdheden Themaonderzoek Systeemtoezicht veiligheid en kwaliteit
IvhO Geen bevoegdheden Onderzoek bestuurlijk handelen Relatie intern en extern toezicht Zelfevaluatie en bestuursgesprek

Dr. Meike Bokhorst en Prof. dr. Lisette van der Hel zijn de keynotespeakers tijdens de geheel nieuwe HCB Studiedag ‘Toezichtstrategieën in de praktijk 2020’ die plaatsvindt op 30 september 2020 bij het Koninklijk Instituut Van Ingenieurs. Georganiseerd door het Haags Congres Bureau.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *