03:56
20 januari 2018

‘Het toverwoord is risicobeheersing’

‘Het toverwoord is risicobeheersing’

De risico’s van risicomanagement

Door Andrea Hijmans

Ooit was de politie je beste vriend. Een ‘oom agent’ die de gemeenschap, wijk of buurt goed kende en die je niet alleen beschermde, maar ook luisterde, praatte en bemiddelde. Maar van vriendschap tussen burgers en politie is steeds minder sprake, zegt criminoloog en universitair hoofddocent Elke Devroe. Ze onderzoekt politiesystemen en politiebeleid in diverse Europese landen en steden. ‘Het toverwoord is risicobeheersing.’

Begin 2016 stuurde de Belgische politicus Jan Jambon een kleine vierhonderd politieagenten naar Molenbeek. Hun opdracht: de beruchte Brusselse deelgemeente opkuisen. Waarmee in de praktijk vooral werd bedoeld: staatsgevaarlijke – lees: jihadistische – elementen onder controle houden. Devroe: ‘Een paar maanden ging dat goed. Maar die politiemensen wilden daar eigenlijk helemaal niet werken, verklaarden ze bij monde van de politievakbond. Meer geld? Niet interessant. Ze moesten als het ware legertje spelen, en daar bedankten ze voor. “We kennen de burgers hier niet, hebben ook geen band met die mensen”.’
Het voorbeeld illustreert goed hoe de inzet van politie is veranderd. Beleidsmakers zijn steeds meer gecharmeerd van het Broken Windows-model, vertelt Devroe. ‘Als een raam kapot gaat kun je verdere verloedering voorkomen door het meteen te vervangen. Waaróm het aan diggelen ging is niet interessant, laat staan dat ook wordt ingezet op voorkomen dat nog meer ruiten sneuvelen.’ Ze vertaalt dat graag even naar Molenbeek. ‘Deze deelgemeente is een tikkende tijdbom. Meer dan de helft van de bewoners is tussen de 20 en 34 jaar, ruim 40 procent is werkloos en er wordt veel gespijbeld. Een groot deel van de populatie heeft dus weinig uitzicht op een beter leven. Van investeren in werk, opleiding, huisvesting of inburgering is alleen amper sprake, terwijl wel veel geld wordt gepompt in leger en politie op straat en het afsluiten van straten of wijken. In bewaken dus, niet in bijstaan.’

‘De inzet van politie is veranderd’

Politierobots
De Nederlandse politie is nog behoorlijk gemeenschapsgericht, denkt Devroe. Elders signaleert ze vooral een tendens tot verharding en controle. ‘Door de opkomst van Nationale Politiekorpsen hebben individuele burgemeesters minder zeggenschap over de inzet van agenten. De politie staat bovendien meer op afstand van de bevolking. Er is bijvoorbeeld minder politie in burger, bijna iedereen draagt een uniform. Tijd voor mediation is er nog nauwelijks. In Frankrijk mochten agenten tijdens een demonstratie tegen bezuinigingen op sociaal beleid letterlijk niks meer zeggen. Ze waren op bevel van hogerhand niet aanspreekbaar en niet benaderbaar. De perfecte politierobot.’

‘Het toverwoord is risicobeheersing’

Devroe schrijft deze ontwikkeling vooral toe aan een verlangen naar risicomanagement. Een soort moral panic, ingegeven door angst bij burgers en kortetermijndenken bij beleidsmakers en politici. ‘Elk mogelijk gevaar willen we het liefst uitsluiten. Het toverwoord is risicobeheersing. Zolang de dreiging van aanslagen niet is verdwenen blijft dit zo, vrees ik.’

Beleid beweegt mee met de tijdgeest, aldus Devroe. ‘De jaren tachtig en vroege jaren negentig werden gekenmerkt door een bottom up-benadering. Burgers wonnen terrein. Het was de tijd van de burgerparticipatie, de aandacht voor slachtoffers en inzage in het eigen dossier. De tijd van hearings en meetings en het overleg. Nu overheerst een top down-aanpak. De politiek wil dat ook graag. Bezuinigingen spelen een rol, maar het gaat zeker ook om macht. Politici willen snel scoren. De volgende verkiezingen staan immers voor de deur. Hard optreden levert meer op dan iets vaags en onmeetbaars als preventie.’

Minder aangiftes
Maar werkt die harde lijn dan niet? De criminaliteitscijfers in westerse landen dalen toch? Devroe: ‘Daar valt nogal wat op af te dingen. Burgers doen bijvoorbeeld minder vaak aangifte. In Nederland wordt dit ook actief ontmoedigd. Veel politiebureaus zijn gesloten, anderen alleen nog beperkt open. Een beroving of diefstal melden? Kan alleen nog online, met een formulier dat louter in het Nederlands beschikbaar is. Of je komt terecht bij de private kantoren die in opkomst zijn. Zij handelen desgewenst de zaak af met de verzekering. Een stuk sneller dan aangifte doen bij de politie en reuze klantvriendelijk. Alleen: die misdrijven komen niet in de statistieken terecht.’

‘De totale criminaliteit daalt niet’

Er is nog een probleem met de registratie van criminaliteit: de aard van de diverse delicten legt geen gewicht in de schaal. Een tasjesroof telt als één feit, een heel grote drugszaak ook. Gevalletje wildplassen: één delict, omvangrijke witteboordencriminaliteit eveneens. Terroristische aanval op vliegveld Zaventem: één feit. Aanslag in de metro in Maalbeek: ook één feit. Mijn hypothese: kleine criminele rommel neemt inderdaad af, maar de totale criminaliteit daalt niet.’

 

Dr. Elke Devroe (criminologe) is universitair hoofddocent bij het Institute of Security and Global Affairs, Universiteit Leiden, bekijk hier haar volledige cv.

Dr. Elke Devroe verzorgt op 7 maart 2018 het college ‘Interventies en maatregelen – Effectief beleid formuleren en uitvoeren’ in de collegereeks ‘Veiligheid, recht en bestuur’ van het Haag Congres Bureau.  Andere sprekers zijn prof.dr. Hans Boutellier, prof.dr. Ira Helsloot, Dr. Marc Schuilenburg en Dr. Ronald van Steden. De reeks start op 31 januari bij het Koninklijk Instituut van Ingenieurs in Den Haag.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *